شیوع بیماریهای واگیر همواره رخداد مهمی در تاریخ جوامع بشری بوده و تأثیرات عمیقی بر ساختارهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی داشته است. همزمانی شیوع وبا و طاعون در ایران بین سالهای ۱۹۱۰ تا ۱۹۱۲ م/۱۳۲۸ تا ۱۳۳۰ ه.ق دورهای بحرانی را در تاریخ این کشور رقم زد که نیازمند بررسی دقیق است. این پژوهش بهمنظور بررسی ابعاد مختلف شیوع همزمان وبا و طاعون همچون علل، گسترۀ جغرافیایی، تأثیرات اجتماعیـاقتصادی و واکنش نهادهای حکومتی و جامعه به این بحران در ایران این سالها است و هدف از انجام آن رسیدن به پاسخی برای این پرسش میباشد: انتشار بیماری وبا و طاعون در مناطق مختلف ایران از چه الگوهایی پیروی میکرد؟ و همچنین چرا شبکۀ بهداشت کشور از پیشگیری در انتشار بیماری ناتوان بود؟. در انجام این پژوهش از روش تاریخی و تحلیل اسناد آرشیوی و منابع ثانویه استفاده و از چهارچوبهای نظری پزشکی اجتماعی، تاریخی و جغرافیایی برای تحلیل دادهها بهره گرفته شده است.بنا بر یافتههای پژوهش، وبا از طریق روسیه وارد ایران شده و در شهرهای پرجمعیت و مناطقی با وضعیت بهداشتی نامناسب گسترش یافته است. همزمانی این بیماری با شیوع طاعون، بحران را تشدید کرده و به افزایش چشمگیر مرگومیر و اختلال در فعالیتهای اقتصادی و اجتماعی منجر شده است. واکنش دولت در مقابله با این بحران، ناکافی و با تأخیر بوده و جامعه نیز با ترس و اضطراب فراوان به این وضعیت پاسخ داده است.این پژوهش با ارائۀ تصویری جامع از شیوع همزمان وبا و طاعون در ایران در سالهای ۱۹۱۰ تا ۱۹۱۲ م، به درک بهتر تاریخ پزشکی و اجتماعی ایران در دورۀ قاجار کمک میکند.
Motaghedi R. Challenges faced by the health system of the constitutional government in
dealing with epidemics (1910-1912/1328-1330 AH). jiitm 2025; 16 (3) :223-236 URL: http://jiitm.ir/article-1-1797-fa.html
معتقدی ربابه. چالشهای نظام بهداشتی حکومت مشروطه
در مقابله با بیماریهای همهگیر (1910 تا 1912 م/1328 تا 1330 ه.ق). مجله طب سنتي اسلام وايران. 1404; 16 (3) :223-236