نیشگزیدگی توسط خزندگان و بندپایانی چون مار، عقرب و رتیل از اتفاقات شایعی بود که ایرانیان روزگار صفوی برای رفع عوارض و عواقب مسمومیت ناشی از نیش و زهر آنها از راهکارهای مختلفی از جمله تجویز دارو برای درمان توسط حکیمان، استفاده از دستورات پزشکی در کتابهای تاریخ پزشکی و طب سنتی و خوددرمانی بر پایۀ طب عوامالناس حاکم بر فرهنگ عامه بهره میبردند. شیوۀ تبیین در این پژوهش توصیفیـتحلیلی و روش گردآوردی اطلاعات نیز کتابخانهای و مبتنی بر گردآوری دادهها از طریق فیشبرداری از منابع تاریخی، سفرنامههای سیاحان و سفرای اروپایی و کتابهای طبی و پزشکی در ایران عصر صفوی است. یافتههای پژوهش حاکی از آن است که با وجود اینکه حکیمان دورۀ صفویه تقریباً همان شیوههای اطبّای متقدم را با کمی دخل و تصرف برای درمان نیشگزیدگی این موجودات گزنده و سمّی به کار میگرفتند، اما عامۀ مردم و ساکنان شهرهایی که به داشتن این جانوران گزنده و سمّی شهره بودند، ضمن اعتقاد به تعویذ و طلسم و حتی استفاده از آن برای مبتلانشدن به نیش این جانوران گزنده، بیشتر به روشهای درمانی مختص به محل زندگی خود یا طب عوامالناس همچون خوراندن شیر، داخل سبد گذاشتن، بسیار چرخاندن برای قیکردن سم، همراهداشتن سکههای مسی و گذاشتن آن روی جای گزیدهشده در مواقع اضطرار برای درمان متکی بودند.
Ahangaran A, Khalandi A. Bites and their treatment methods in the Safavid period “Case study: Snake, scorpion and tarantula bites”. jiitm 2025; 16 (3) :209-222 URL: http://jiitm.ir/article-1-1796-fa.html
آهنگران امیر، خالندی انور. نیشگزیدگی و شیوههای درمان آن در دورۀ صفویه
«مطالعۀ موردی: نیش مار، عقرب و رتیل». مجله طب سنتي اسلام وايران. 1404; 16 (3) :209-222
