سابقه و هدف: در متون کهن طب سنتی ایران دربارۀ ماهیت گیاه دارویی سُداب (Sodab) دیدگاههای متفاوتی وجود دارد که غالباً به سه نوع سُداب اشاره شده است. هدف این پژوهش بررسی سُدابهای عرضهشده در بازار گیاهان دارویی ایران و انطباق آنها با متون یادشده از دیدگاه دانش گیاهشناسی بود. مواد و روشها: منابع معتبر طب سنتی ایران دربارۀ سُداب، به روش کتابخانهای و بهطور دقیق بررسی شد و از عطاریهای کلیۀ مراکز تمامی استانهای کشور نمونههای گیاهی عرضهشده تحت نام سُداب جمعآوری و در هرباریوم دانشگاه فردوسی مشهد شناسایی گردید. یافتهها: نتایج نشان داد که سه نوع سُداب مطرحشده در متون طب سنتی ایران، سه آرایۀ گیاهی متفاوت هستند. هیچیک از نمونههای موجود در بازار سُداب واقعی نبوده و همگی گونههای متنوعی از سردۀ فرفیون (Euphorbia spp.) بودهاند. نتیجهگیری: حکمای طب سنتی ایران سه نوع سُداب را معرفی کردهاند: سُداب بستانی که گیاه دارویی اصلی یعنی (Ruta graveolens) است، سُداب بری که گیاه اسفند (Peganum harmala) است و سُداب کوهی که با گونههای مختلف فرفیون (Euphorbia) تطبیق دارد. همچنین بررسی نمونههای عطاریهای کشور نشان داد که هیچیک از آنها سُداب واقعی (Ruta graveolens) نیست، بلکه گونههایی از فرفیون را بهعنوان جایگزینی خطرناک بهجای سُداب عرضه میکنند.
Joharchi M R, Jalali S, Ghahremaninejad F. An analysis of the reasons behind the substitution of toxic and hazardous plants for Ruta graveolens L. (Sodab) in traditional medicine and the medicinal plant market of Iran. jiitm 2025; 16 (3) :197-208 URL: http://jiitm.ir/article-1-1794-fa.html
جوهرچی محمدرضا، جلالی سحر، قهرمانینژاد فرخ. تحلیل چرایی جایگزینی گیاهی سمّی و خطرناک بهجای سُداب در طب سنتی و بازار گیاهان دارویی ایران. مجله طب سنتي اسلام وايران. 1404; 16 (3) :197-208
