fa بررسی تاریخی - تحلیلی ریخت شناسی اندام برگ در ایران اسلامی (از دینوری تا قزوینی) تخصصي Special اصيل پژوهشي Origianal Research <p style="text-align: justify;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="font-size:14px;"><span style="color:black;"><strong>سابقه و هدف:</strong> بررسی متون گیاه شناسی ایرانی &ndash; اسلامی نشان می دهد که گیاه شناسان ایرانی توصیف ریخت شناسی دقیقی از اندام‌های گیاهان مختلف ارائه داده‌اند که معیارهای توصیفی آن‌ها تا حد بسیاری با دانش امروزی قابل تطبیق است. لذا بررسی و طبقه‌بندی اطلاعات نامنظم و پراکنده موجود در این متون برای علوم مرتبط با دانش گیاه شناسی نوین مفید است و باعث آشنایی با دستاوردها، روش‌ها و میراث ارزشمند این دانش در تاریخ تمدن اسلامی خواهد شد. در این میان در متون گیاه شناسی ایرانی اسلامی ریخت شناسی اندام برگ، معیار اصلی در توصیف و ایجاد تمایز میان گیاهان گوناگون بوده است. حال براین اساس در این مقاله، تاریخ توصیف ریخت شناسی اندام برگ در دانش گیاه شناسی ایران اسلامی از شکل گیری و شکوفایی تا ضعف و رکود و معیارهای مهم مورد توجه گیاه شناسان در بررسی و توصیف این اندام، بحث و بررسی شده است.<br> <strong>مواد و روش‌ها:</strong> محدوده زمانی این تحقیق از قرن سوم تا هفتم هجری و محدوده مکانی نیز ایران فرهنگی است. روش تحقیق این پژوهش توصیفی- تحلیلی است. ابتدا دانشمندانی که در آثار خود جنبه ای از ریخت‌شناسی اندام برگ را مورد بررسی قرار داده‌اند، شناسایی شده‌اند و سپس اطلاعات موجود بر اساس دانش امروز تحلیل و دسته‌بندی شده است. بر اساس اطلاعات به دست آمده نیز این بازه زمانی به سه دوره شکل‌گیری، شکوفایی و رکود تقسیم شده است.<br> <strong>نتیجه گیری:</strong> دانش ریخت‌شناسی اندام برگ در ایران اسلامی از قرن سوم هجری پس از تالیف کتاب النبات دینوری شکل گرفته و معیارهای توصیفی دینوری در کتاب الحاوی رازی مشهود است. این دانش در دوره شکوفایی در آثار شاخصی همچون القانون ابن سینا و الصیانه بیرونی به اوج خود رسیده است؛ اما پس از آن اطلاعات گیاه شناسی صرفا تکرار و تخلیص توصیفات پیشینیان است. با جمع‌بندی و تحلیل اطلاعات موجود در این متون می‌توان به لحاظ اندازه، برگ‌ها را در ابعاد: پهن، باریک، دراز، کوچک و بزرگ تقسیم کرد. از لحاظ شکل پهنک، برگ‌ها دارای پهنک‌های دایره‌ای، سپری، سوزنی، مستطیل، مثلثی و مرکب سه برگچه‌ای‌اند. حاشیه برگ‌ها نیز به انواع اره مانند، باریک، کنگره دار، تیز، شکافته شده (گشنیزی) و بر آمده تقسیم می‌شوند. سطح برگ‌ها نیز به انواع زبر و خشن، صاف، ترم، لزج، کرک‌دار (مزغب)، پرزدار (زئبر)، چرب (دسم)، خاردار و خط‌دار قابل تقسیم است. از لحاظ رنگ نیز برگ‌ها دارای انواع سبز، قرمز، زرد، خاکی، سفید و سیاه‌اند. پشت و روی برخی برگ‌ها نیز به دو رنگ مختلف است. آرایش قرار‌گیری برگ بر روی ساقه نیز به صورت متناوب، متقابل، پراکنده، پهن شده بر روی سطح زمین، نزدیک سطح زمین، چسبیده به ساقه، نوک ساقه و دور از هم است. از لحاظ بو نیز به بدیو و خوشبو تقسیم شده است.</span></span></span><br> &nbsp;</p> <div> <p>researching about&nbsp; Islamic Iranian Botanical literature shows that iranian botanists Have presented a detailed morphological description of the different plant organs. They have a lot of descriptive measures that are compatible with modern science.So reviewing and classification This disorganize d and scattered information in the literature is useful for&nbsp; the sciences that&nbsp; related to modern botany and will acquaintance with the achievements, methods and knowledge on Islamic civilization and invaluable heritage.Materials and Methods: This study ranged from third to seventh century AH and the area IS where the Iranian cultural.<br> The research method is descriptive&ndash; analytical. FIRST Have been identified the scientists who studied IN his works aspect of the morphology of the leaf tissues AND THEN Information analysis and classification is based on today&#39;s knowledge. Based on information obtained during THIS period is divided TO three BRANCH: formation Efflorescence and Stagnation. Discussion and conclusions SCIENCE of limb morphology of leaves in the third century Is formed&nbsp; AFTER Compilation THE BOOK AL-NABAT&nbsp; AND Descriptive criteria DinawarI&nbsp; is evident in the book Alhavy.&nbsp; TGIS SCIENCE&nbsp; HAS REACHED ITS PEAK in the indicator works such as Avicenna QANON and al-seydaneh&nbsp; BIRUNI But then just repeat information and purifying botanical descriptions of the ancestors. Taken together the data analysis can be found in the literature in terms of size, scale leaves divided to: Broad, narrow, elongated, small and large, In terms of the lamina, leaves have circle, shield, needle, rectangles, triangles and compound ternate. Leaf margins are also divided into the a variety of Like Saw, slim, congregations, sharp, split (cilantro). Leaf surface also divided to&nbsp; forms a coarse, smooth, soft, sticky, fluffy (Mozaghab), Downy, Fat (Dasam), Thorny and Striated. The leaves also have a variety of colors green, red, yellow, khaki, black and white. Back and front&nbsp; some of the leaves are also two different colors. Placement arrangement of leaves on the stem are als divided to o frequently cross-dispersed, laid on the ground, close to the ground, clinging to shoot, shoot tip and are far apart. The fragrant smell divided to&nbsp; the stink and rosy.</p> </div> گیاه شناسی, ریخت ‌شناسی, برگ,اندازه برگ,پهنک برگ,حاشیه برگ,سطح برگ,رنگ برگ ,آرایش برگ برروی ساقه. Botany, morphology, leaf, leaf size, leaf margin, leaf area, leaf color, leaf arrangement on the stem 170 187 http://jiitm.ir/browse.php?a_code=A-10-1-163&slc_lang=fa&sid=1 J Mousavi جمال موسوی 100319475328460013740 100319475328460013740 No A Badkobeh احمد باد کوبه هزاوه 100319475328460013741 100319475328460013741 No F Ghaffari فرزانه غفاری 100319475328460013742 100319475328460013742 No M Shareiat panahi ماهیار شریعت پناهی mahyar.shariatpanahi@gmail.com 100319475328460013743 100319475328460013743 Yes