other مقایسۀ تطبیقی دانشنامۀ حکیم میسری و طب ‌منظوم عبدالکریم اعرج (عجزی)؛ گذاری از قرن 4 تا 8 هجری قمری تخصصي Special اصيل پژوهشي(تاريخ پزشكي) Original R.(History of medicine) <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span dir="RTL" lang="AR-SA">پزشکی در دورۀ ایران اسلامی، دو مسیر مهم را برای آموزش و انتقال دانش طی کرد؛ یکی در قالب متون نثر و دیگری در قالب نظم که هر دو به‌عنوان مرجعی برای نوآموزان و طبیبان به‌شمار می‌آمدند. به‌دلیل اهمیت <i>دانشنامۀ</i> حکیم میسری و <i>طب ‌منظوم</i> عبدالکریم اعرج، بررسی تطبیقی این دو اثر، امکان بررسی سیر تحول نگارش متون منظوم پزشکی را به فاصلۀ چهار قرن در پزشکی منظوم فارسی فراهم می‌کند. این مقاله در تلاش است با مقایسۀ ساختار، زبان، کارکرد و نوآوری‌های دو اثر، جایگاه هر کدام را در سنت پزشکی منظوم روشن سازد. این پژوهش با رویکردی مقایسه‌ای‌ـ‌تحلیلی، به‌صورت کتابخانه‌ای و براساس مطالعۀ متن اصلی آثار، یعنی نسخه‌های خطی و تصحیح‌های علمی آن، انجام شده است. در ادامه، کلیدواژه‌هایی چون <i>طب ‌منظوم</i>، <i>دانشنامۀ</i> میسری و عبدالکریم اعرج در پایگاه‌های </span>SID, Google Scholar, Noor Magz,<span dir="RTL" lang="AR-SA"> و </span>Magiran<span dir="RTL" lang="AR-SA"> جست‌‌وجو شد تا پژوهش‌های مشابه شناسایی شوند.</span> <span dir="RTL" lang="AR-SA">یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که دو اثر از نظر ساختار، شیوۀ ساماندهی مباحث، نوع موضوعات و زبان آموزشی دارای تفاوت‌هایی هستند. <i>دانشنامۀ</i> میسری فاقد فصل‌بندی آشکار بوده و مباحث پزشکی را به شکل پیوسته ارائه می‌کند. این در حالی است که <i>طب ‌منظوم</i> اعرج ساختاری منظم شامل مقالات، گفتارها و فصل‌ها دارد و به شکل سازمان‌یافته‌‌تر و آموزشی‌تر، مباحث پزشکی را ارائه می‌دهد.</span> <span dir="RTL" lang="AR-SA">بررسی حاضر نشان می‌دهد که اگرچه دو اثر در یک هدف کلی، یعنی انتقال دانش پزشکی به شکل منظوم مشترک‌اند، اما نمایندگان دو مرحلۀ متفاوت از سیر تحول آموزش پزشکی هستند.</span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;">Medical texts in the Islamic period of Iran followed two main paths for educating and transmitting medical knowledge: prose and poetry, both serving as references for students and physicians. Given the significance of Hakim Maysari&rsquo;s <i>Dānishnāma</i> and Abdulkarim Aʿraj (Ajzī) <i>Tibb-i Manzūm</i>, a comparative study of these works allows for an examination of the evolution of Persian medical poetry over four centuries. This article aims to clarify the status of each work within the poetic medical tradition by comparing their structure, language, function, and innovations<span dir="RTL" lang="AR-SA">.</span> This library-based research is a comparative-analytical approach, examining the original manuscripts and scientific correction editions of the texts. Keywords such as <i>Tibb-i Manzūm</i>, Maysari&rsquo;s <i>Dānishnāma</i> and Abdulkarim Aʿraj were also searched in SID, Google Scholar, Magiran and Noor Magz to identify related studies<span dir="RTL" lang="AR-SA">.</span> The findings Indicate differences between the two works in terms of structure, organization of topics, subject matter, and instructional language. Hakim Maysari&rsquo;s <i>Dānishnāma</i> lacks a clear chapter division and presents medical topics in a continuous form, whereas <i>Tibb-i Manzūm</i> features a structured composition with articles, sections, and chapters, presenting medical content in a more organized and educational manner<span dir="RTL" lang="AR-SA">.</span> Although both works share the overarching goal of transmitting medical knowledge in poetic form, they represent two distinct stages in the evolution of medical education<span dir="RTL" lang="AR-SA">.</span></span><br> &nbsp;</div> تاریخ پزشکی؛ طب ایرانی؛ نسخه خطی پزشکی History of Medicine, Persian Medicine, Medical manuscript 31 46 http://jiitm.ir/browse.php?a_code=A-10-1-735&slc_lang=other&sid=1 Zahra Talebnezhad زهرا طالب‌‌نژاد 100319475328460025058 100319475328460025058 No Maryam Yakhchali مریم یخچالی m.yakhchali@shahed.ac.ir 100319475328460025059 100319475328460025059 Yes Amir Hossein Hatami امیرحسین حاتمی 100319475328460025060 100319475328460025060 No