other بررسی محتوایی و بازخوانی نسخۀ خطی ناشناخته از دورۀ قاجار با عنوان «رساله در وبا» تخصصي Special اصيل پژوهشي(تاريخ پزشكي) Original R.(History of medicine) <div></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="line-height:2;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><v:shape filled="f" id="Text_x0020_Box_x0020_2" o:gfxdata="UEsDBBQABgAIAAAAIQC2gziS/gAAAOEBAAATAAAAW0NvbnRlbnRfVHlwZXNdLnhtbJSRQU7DMBBF 90jcwfIWJU67QAgl6YK0S0CoHGBkTxKLZGx5TGhvj5O2G0SRWNoz/78nu9wcxkFMGNg6quQqL6RA 0s5Y6ir5vt9lD1JwBDIwOMJKHpHlpr69KfdHjyxSmriSfYz+USnWPY7AufNIadK6MEJMx9ApD/oD OlTrorhX2lFEilmcO2RdNtjC5xDF9pCuTyYBB5bi6bQ4syoJ3g9WQ0ymaiLzg5KdCXlKLjvcW893 SUOqXwnz5DrgnHtJTxOsQfEKIT7DmDSUCaxw7Rqn8787ZsmRM9e2VmPeBN4uqYvTtW7jvijg9N/y JsXecLq0q+WD6m8AAAD//wMAUEsDBBQABgAIAAAAIQA4/SH/1gAAAJQBAAALAAAAX3JlbHMvLnJl bHOkkMFqwzAMhu+DvYPRfXGawxijTi+j0GvpHsDYimMaW0Yy2fr2M4PBMnrbUb/Q94l/f/hMi1qR JVI2sOt6UJgd+ZiDgffL8ekFlFSbvV0oo4EbChzGx4f9GRdb25HMsYhqlCwG5lrLq9biZkxWOiqY 22YiTra2kYMu1l1tQD30/bPm3wwYN0x18gb45AdQl1tp5j/sFB2T0FQ7R0nTNEV3j6o9feQzro1i OWA14Fm+Q8a1a8+Bvu/d/dMb2JY5uiPbhG/ktn4cqGU/er3pcvwCAAD//wMAUEsDBBQABgAIAAAA IQCs3RLAAAIAAOQDAAAOAAAAZHJzL2Uyb0RvYy54bWysU9tuGyEQfa/Uf0C813uJ3Tgr46htmqpS epGSfgBmWS8qMBSwd92v78DarpW8Vd0HBDszhzlnDqvb0Wiylz4osIxWs5ISaQW0ym4Z/fF0/2ZJ SYjctlyDlYweZKC369evVoNrZA096FZ6giA2NINjtI/RNUURRC8NDzNw0mKwA294xKPfFq3nA6Ib XdRl+bYYwLfOg5Ah4N+7KUjXGb/rpIjfui7ISDSj2FvMq8/rJq3FesWbreeuV+LYBv+HLgxXFi89 Q93xyMnOqxdQRgkPAbo4E2AK6DolZOaAbKryGZvHnjuZuaA4wZ1lCv8PVnzdf/dEtYxeldeUWG5w SE9yjOQ9jKRO+gwuNJj26DAxjvgb55y5BvcA4mfAlOIiZyoIKXszfIEW8fguQq4YO2+SSsibIAwO 5HAeQrpTJOxyuairBSUCY/OyuqrzlArenKqdD/GTBEPShlGPQ87ofP8QYuqGN6eUdJmFe6V1HrS2 ZGD0ZlEvcsFFxKiIPtTKMLos0zc5o5e8/WjbXBy50tMeL9D2yDoRnSjHcTNmJauTahtoDyiDh8l2 +Exw04P/TcmAlmM0/NpxLynRny3O9Kaaz5NH82G+uEbixF9GNpcRbgVCMRopmbYfYvb1RPkdSt6p rEaazdTJsWW0UhbpaPvk1ctzzvr7ONd/AAAA//8DAFBLAwQUAAYACAAAACEA86LEr+AAAAALAQAA DwAAAGRycy9kb3ducmV2LnhtbEyPQU7DMBBF90jcwZpK7FonDSVVGqdCSBUIsSH0AG5s4ijx2Irt JHB63BVdjv7T/2/K46IHMsnRdQYZpJsEiMTGiA5bBuev03oPxHmOgg8GJYMf6eBY3d+VvBBmxk85 1b4lsQRdwRko721BqWuU1NxtjJUYs28zau7jObZUjHyO5Xqg2yR5opp3GBcUt/JFyaavg2ZwCq9v evqlwb7XzYzK9uH80TP2sFqeD0C8XPw/DFf9qA5VdLqYgMKRgcE6zbYRZZDt8xTIldjlOZALg8dd kgGtSnr7Q/UHAAD//wMAUEsBAi0AFAAGAAgAAAAhALaDOJL+AAAA4QEAABMAAAAAAAAAAAAAAAAA AAAAAFtDb250ZW50X1R5cGVzXS54bWxQSwECLQAUAAYACAAAACEAOP0h/9YAAACUAQAACwAAAAAA AAAAAAAAAAAvAQAAX3JlbHMvLnJlbHNQSwECLQAUAAYACAAAACEArN0SwAACAADkAwAADgAAAAAA AAAAAAAAAAAuAgAAZHJzL2Uyb0RvYy54bWxQSwECLQAUAAYACAAAACEA86LEr+AAAAALAQAADwAA AAAAAAAAAAAAAABaBAAAZHJzL2Rvd25yZXYueG1sUEsFBgAAAAAEAAQA8wAAAGcFAAAAAA== " stroked="f" style="position:absolute; left:0; text-align:left; margin-left:-1px; margin-top:231px; width:85.45pt; height:31.6pt; z-index:251658240" type="#_x0000_t202"> <v:path arrowok="t"> <v:textbox> </v:textbox> <w:wrap anchorx="margin"> </w:wrap></v:path></v:shape><span lang="AR-SA">وبا یکی از بیماری‌های واگیردار است که در طول تاریخ ایران، به‌ویژه در دورۀ قاجار، تأثیرات عمیقی بر بهداشت، سلامت عمومی و ساختارهای اجتماعی بر جای گذاشته است. گزارش‌های متعددی به شیوع گستردۀ وبا و تلفات فراوان ناشی از آن در این دوره اشاره دارند. پیش از دورۀ قاجار، رویکرد شناختی (علت‌یابی) و رفتاری (تدابیر پیشگیرانه و روش‌های درمانی) در مقابله با انواع بیماری‌ها از جمله وبا در چارچوب نظام طب اخلاطی صورت می‌گرفت؛ اما هم‌زمان با دورۀ قاجار، شیوه‌های درمانی پزشکی نوین به ایران راه یافت. یکی از مهم‌ترین ابزارهای آشنایی با کارآمدی و اثربخشی این روش‌ها، ترجمۀ رساله‌هایی در باب بیماری‌های عفونی بود. نخستین ترجمه‌ها با موضوع آبله آغاز شد و در ادامه به بیماری وبا نیز پرداخته شد. نمونۀ شاخص آن &laquo;رساله در وبا&raquo; است که در دورۀ محمدشاه قاجار، شاهزاده محمدحسین‌بن‌عیسی آن را به فارسی ترجمه کرد. در این رساله، ضمن ارائۀ انواع علت‌شناسی بیماری وبا، علائم بالینی و درمان‌های رایج در نظام طب اخلاطی، به‌صورت مختصر به برخی از شیوه‌های پیشگیری و درمانی نوین که توسط طبیبان غربی به کار گرفته می‌شد، اشاره شده است. به نظر می‌رسد تلاش‌های حکومت و آگاهی‌های به‌دست‌آمده از طریق ترجمۀ این آثار، زمینه را برای ورود تدریجی طب نوین غربی به ایران فراهم ساخت و درنهایت به بهبود مدیریت بیماری‌های واگیردار کمک کرد. این مطالعه نه‌تنها به درک بهتر تاریخ پزشکی ایران کمک می‌کند، بلکه نشان می‌دهد چگونه تبادل علمی و فرهنگی میان شرق و غرب در توسعۀ دانش پزشکی نقشی مؤثر داشته است.</span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;">Cholera has been one of the most devastating infectious diseases in Iranian history, particularly during the Qajar period, leaving profound impacts on public health, hygiene, and social structures. Numerous reports from this era highlight the widespread outbreaks and high mortality caused by the disease. Prior to the Qajar era, both cognitive (etiological) approaches and behavioral (preventive measures and therapeutic methods) were framed within the system of humoral medicine, and cholera was also understood and treated accordingly. However, the Qajar period marked the beginning of the introduction of modern medical practices into Iran. One of the most significant means of familiarizing physicians and society with the efficacy of these new methods was the translation of treatises on infectious diseases. The earliest translations addressed smallpox, and subsequently, cholera became a focus of attention. A notable example is the &ldquo;<i>Risala dar Waba</i>&rdquo; (Treatise on Cholera), translated into Persian during the reign of Muhammad Shah Qajar by Prince Muhammad Hossein ibn Isa. This work not only presents classifications of cholera, clinical symptoms, and prevalent treatments in humoral medicine, but also introduces modern preventive and therapeutic approaches undertaken by Western physicians. The government&rsquo;s efforts, coupled with the awareness raised through such translations, appear to have paved the way for the gradual incorporation of Western medicine into Iran, ultimately improving the management of infectious diseases. This study not only contributes to a deeper understanding of the history of medicine in Iran but also demonstrates how scientific and cultural exchange between the East and the West played a crucial role in the development of medical knowledge.</span></div> وبا؛ تاریخ پزشکی؛ درمان‌‌شناسی Cholera, History of Medicine, Therapeutics 47 56 http://jiitm.ir/browse.php?a_code=A-10-1-733&slc_lang=other&sid=1 Javad Alipoor Silab جواد علیپور سیلاب javadalipoor@tabrizu.ac.ir 100319475328460025069 100319475328460025069 Yes