other تحلیل چرایی جایگزینی گیاهی سمّی و خطرناک به‌جای سُداب در طب سنتی و بازار گیاهان دارویی ایران تخصصي Special اصيل پژوهشي Origianal Research <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="background:white"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA">سابقه و هدف:</span></b><span lang="AR-SA"> در متون کهن طب سنتی ایران دربارۀ ماهیت گیاه دارویی سُداب (</span><span dir="LTR">Sodab</span><span lang="AR-SA">) دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد که غالباً به سه نوع سُداب اشاره شده است. هدف این پژوهش بررسی سُداب‌های عرضه‌شده در بازار گیاهان دارویی ایران و انطباق آنها با متون یادشده از دیدگاه دانش گیاه‌شناسی بود.</span><span dir="LTR"><span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span></span></span><br> <span style="background:white"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA">مواد و روش‌ها:</span></b><span lang="AR-SA"> منابع معتبر طب سنتی ایران دربارۀ سُداب، به روش کتابخانه‌ای و به‌طور دقیق بررسی شد و از عطاری‌های کلیۀ مراکز تمامی استان‌های کشور نمونه‌های گیاهی عرضه‌شده تحت نام سُداب جمع‌آوری و در هرباریوم دانشگاه فردوسی مشهد شناسایی گردید.</span></span></span></span><br> <span style="background:white"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA">یافته‌ها:</span></b><span lang="AR-SA"> نتایج نشان داد که سه نوع سُداب مطرح‌شده در متون طب سنتی ایران، سه آرایۀ گیاهی متفاوت هستند. هیچ‌یک از نمونه‌های موجود در بازار سُداب واقعی نبوده و همگی گونه‌های متنوعی از سردۀ فرفیون (</span><i><span dir="LTR">Euphorbia</span></i><span dir="LTR"> spp.</span><span lang="AR-SA">) بوده‌اند.</span></span></span></span><br> <span style="background:white"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA">نتیجه‌گیری:</span></b><span lang="AR-SA"> حکمای طب سنتی ایران سه نوع سُداب را معرفی کرده‌اند: سُداب بستانی که گیاه دارویی اصلی یعنی (</span><i><span dir="LTR">Ruta graveolens</span></i><span lang="AR-SA">) است، سُداب بری که گیاه اسفند (</span><i><span dir="LTR">Peganum harmala</span></i><span lang="AR-SA">) است و سُداب کوهی که با گونه‌های مختلف فرفیون (</span><span dir="LTR">Euphorbia</span><span lang="AR-SA">) تطبیق دارد. همچنین بررسی نمونه‌های عطاری‌های کشور نشان داد که هیچ‌یک از آنها سُداب واقعی (</span><i><span dir="LTR">Ruta graveolens</span></i><span lang="AR-SA">) نیست، بلکه گونه‌هایی از فرفیون‌ را به‌عنوان جایگزینی خطرناک به‌جای سُداب عرضه می‌کنند.</span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="background:white"><b>Background and Purpose: </b>In classical Persian Medicine, there are different perspectives regarding the nature of the medicinal plant Sodab, which is often referred to in three distinct types. The aim of this study was to examine Sodab specimens available in Iran&rsquo;s medicinal plant market and to compare them with the descriptions in traditional texts from a botanical perspective.</span><br> <span style="background:white"><b>Materials and Methods: </b>Sources of Persian Traditional Medicine concerning Sodab were carefully reviewed using a library-based method, and plant samples marketed under the name Sodab were collected from herbal shops in all provincial centers of Iran. These specimens were then identified at the Herbarium of Ferdowsi University of Mashhad.</span><br> <span style="background:white"><b>Results:</b><b> </b>The results showed that the three types of Sodab mentioned in Persian medical texts represent three different plant taxa. None of the specimens available in the market were the real Sodab; instead, they all belonged to species of the genus <i>Euphorbia</i>.</span><br> <span style="background:white"><b>Conclusion: </b>Scholars of Persian Medicine described three types of Sodab: <i>Sodab Bostani</i>, identified as the real medicinal Rue (<i>Ruta graveolens</i>); <i>Sodab Barri</i>, corresponding to <i>Peganum harmala</i>; and <i>Sodab Koohi</i>, corresponding to species of <i>Euphorbia</i>. Examination of herbal shop samples across the country revealed that none of them contained the real Sodab (<i>Ruta graveolens</i>), but rather species of <i>Euphorbia</i> that are offered as a dangerous substitute.</span></span></div> فرفیون؛ روتا؛ اسفند Euphorbia, Ruta, Peganum 197 208 http://jiitm.ir/browse.php?a_code=A-10-1-717&slc_lang=other&sid=1 Mohammad Reza Joharchi محمدرضا جوهرچی joharchi@um.ac.ir 100319475328460024457 100319475328460024457 Yes Herbarium (FUMH), Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran هرباریوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران Sahar Jalali سحر جلالی 100319475328460024458 100319475328460024458 No Department of Plant Sciences, Faculty of Biological Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran گروه علوم گیاهی، دانشکده علوم زیستی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران Farrokh Ghahremaninejad فرخ قهرمانی‌نژاد 100319475328460024459 100319475328460024459 No Department of Plant Sciences, Faculty of Biological Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran گروه علوم گیاهی، دانشکده علوم زیستی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران