other مرور تاریخی کاربردهای دارویی رازیانه در متون طب ایرانی تخصصي Special مروري Review Article <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span dir="RTL" lang="AR-SA"><span style="letter-spacing:.1pt">در این مقاله، با هدف بررسی تاریخی کاربردهای دارویی گیاه <i>رازیانه</i> (</span></span><i><span style="letter-spacing:.1pt">Foeniculum vulgare</span></i><span style="letter-spacing:.1pt"> Mill</span><span dir="RTL" lang="AR-SA"><span style="letter-spacing:.1pt">)</span></span> <span dir="RTL" lang="AR-SA"><span style="letter-spacing:.1pt">در متون طب سنتی ایرانی، متون شاخصی همچون <i>الحاوی فی الطب</i> اثر محمدبن&rlm;زکریای رازی، <i>القانون فی ‌الطب</i> اثر ابن‌سینا، <i>الابنیه عن حقایق الادویه</i> اثر ابومنصور موفق هروی، <i>ذخیرۀ خوارزمشاهی</i> اثر سید اسماعیل جرجانی و مخزن <i>‌الادویه</i> اثر عقیلی خراسانی از نظر تطبیقی تحلیل شدند. این پژوهش به شیوه‌ای کیفی و با رویکرد تاریخی‌ـ‌تحلیلی، به استخراج داده‌هایی دربارۀ اندام‌های مورداستفاده، شیوه‌های مصرف، بیماری‌های هدف و ویژگی‌های مزاجی گیاه پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد رازیانه در طب ایرانی به‌عنوان گیاهی با مزاج گرم و خشک، جایگاهی ممتاز داشته و برای درمان اختلالات گوارشی، تنفسی، بینایی، افزایش شیر، تنظیم قاعدگی و دفع سموم از آن استفاده می‌شده است. تفاوت‌هایی در تأکید بر کاربردهای خاص در منابع گوناگون مشاهده می‌شود که بازتاب‌دهندۀ نگرش‌ها و تجارب متفاوت حکمای طب ایرانی است. تحلیل تطبیقی این داده‌ها با شواهد داروشناسی نوین می‌تواند زمینه‌ساز استفادۀ علمی و بالینی از این گیاه در پزشکی مکمل و داروسازی سنتی باشد</span></span><span style="letter-spacing:.1pt">.</span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;">This study aims to investigate the historical medicinal applications of Fennel (<i>Foeniculum vulgare</i> Mill.) in classical Persian medical texts. Key sources analyzed in this comparative study include <i>Al-Hawi fi al-Tibb</i> by Muhammad ibn Zakariyyā al-Rāzī, <i>Al-Qanun fi al-Tibb</i> by Avicenna, <i>Al-Abnyia &#39;an Haqa&#39;iq al-Adwiya</i> by Abu Mansur Muwaffaq Harawi, <i>Zakhireye Khwarazmshahi</i> by Sayyid Isma&#39;il Jurjani and <i>Makhzan al-Adwiya</i> by Aqili Khorasani. Conducted through a qualitative, historical-analytical approach, the research extracted data on plant parts used, methods of administration, target ailments, and the temperamental characteristics of Fennel. Findings indicate that Fennel, characterized by a warm and dry temperament in Persian medicine, held a prominent status and was traditionally employed to treat gastrointestinal, respiratory, and visual disorders, as well as to promote lactation, regulate menstruation, and eliminate toxins. Differences in the emphasis on specific uses across the sources reflect the diverse perspectives and clinical experiences of Persian medical scholars. Comparative analysis with modern pharmacological evidence may provide a foundation for the scientific and clinical application of Fennel in complementary medicine and traditional pharmaceutics.</span></div> رازیانه؛ تاریخ پزشکی؛ طب ایرانی؛ داروشناسی Foeniculum, History of Medicine, Persian Medicine, Pharmacology 79 86 http://jiitm.ir/browse.php?a_code=A-10-1-714&slc_lang=other&sid=1 Jamile Khoshsourat جمیله خوش‌صورت 100319475328460024091 100319475328460024091 No Student Research Committee, School Health and Religion, Qom University of Medical Sciences, Qom, Iran کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشکده سلامت و دین Narges Tajik نرگس تاجیک tajik-n@razi.ac.ir 100319475328460024092 100319475328460024092 Yes Department of History of Medicine, School of Persian Medicine, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran گروه تاریخ پزشکی، دانشکده طب ایرانی