other مقایسۀ تطبیقی دانشنامۀ حکیم میسری و طب ‌منظوم عبدالکریم اعرج (عجزی)؛ گذاری از قرن 4 تا 8 هجری قمری تخصصي Special اصيل پژوهشي(تاريخ پزشكي) Original R.(History of medicine) <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:10pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><v:shape filled="f" id="Text_x0020_Box_x0020_2" o:gfxdata="UEsDBBQABgAIAAAAIQC2gziS/gAAAOEBAAATAAAAW0NvbnRlbnRfVHlwZXNdLnhtbJSRQU7DMBBF 90jcwfIWJU67QAgl6YK0S0CoHGBkTxKLZGx5TGhvj5O2G0SRWNoz/78nu9wcxkFMGNg6quQqL6RA 0s5Y6ir5vt9lD1JwBDIwOMJKHpHlpr69KfdHjyxSmriSfYz+USnWPY7AufNIadK6MEJMx9ApD/oD OlTrorhX2lFEilmcO2RdNtjC5xDF9pCuTyYBB5bi6bQ4syoJ3g9WQ0ymaiLzg5KdCXlKLjvcW893 SUOqXwnz5DrgnHtJTxOsQfEKIT7DmDSUCaxw7Rqn8787ZsmRM9e2VmPeBN4uqYvTtW7jvijg9N/y JsXecLq0q+WD6m8AAAD//wMAUEsDBBQABgAIAAAAIQA4/SH/1gAAAJQBAAALAAAAX3JlbHMvLnJl bHOkkMFqwzAMhu+DvYPRfXGawxijTi+j0GvpHsDYimMaW0Yy2fr2M4PBMnrbUb/Q94l/f/hMi1qR JVI2sOt6UJgd+ZiDgffL8ekFlFSbvV0oo4EbChzGx4f9GRdb25HMsYhqlCwG5lrLq9biZkxWOiqY 22YiTra2kYMu1l1tQD30/bPm3wwYN0x18gb45AdQl1tp5j/sFB2T0FQ7R0nTNEV3j6o9feQzro1i OWA14Fm+Q8a1a8+Bvu/d/dMb2JY5uiPbhG/ktn4cqGU/er3pcvwCAAD//wMAUEsDBBQABgAIAAAA IQCs3RLAAAIAAOQDAAAOAAAAZHJzL2Uyb0RvYy54bWysU9tuGyEQfa/Uf0C813uJ3Tgr46htmqpS epGSfgBmWS8qMBSwd92v78DarpW8Vd0HBDszhzlnDqvb0Wiylz4osIxWs5ISaQW0ym4Z/fF0/2ZJ SYjctlyDlYweZKC369evVoNrZA096FZ6giA2NINjtI/RNUURRC8NDzNw0mKwA294xKPfFq3nA6Ib XdRl+bYYwLfOg5Ah4N+7KUjXGb/rpIjfui7ISDSj2FvMq8/rJq3FesWbreeuV+LYBv+HLgxXFi89 Q93xyMnOqxdQRgkPAbo4E2AK6DolZOaAbKryGZvHnjuZuaA4wZ1lCv8PVnzdf/dEtYxeldeUWG5w SE9yjOQ9jKRO+gwuNJj26DAxjvgb55y5BvcA4mfAlOIiZyoIKXszfIEW8fguQq4YO2+SSsibIAwO 5HAeQrpTJOxyuairBSUCY/OyuqrzlArenKqdD/GTBEPShlGPQ87ofP8QYuqGN6eUdJmFe6V1HrS2 ZGD0ZlEvcsFFxKiIPtTKMLos0zc5o5e8/WjbXBy50tMeL9D2yDoRnSjHcTNmJauTahtoDyiDh8l2 +Exw04P/TcmAlmM0/NpxLynRny3O9Kaaz5NH82G+uEbixF9GNpcRbgVCMRopmbYfYvb1RPkdSt6p rEaazdTJsWW0UhbpaPvk1ctzzvr7ONd/AAAA//8DAFBLAwQUAAYACAAAACEA86LEr+AAAAALAQAA DwAAAGRycy9kb3ducmV2LnhtbEyPQU7DMBBF90jcwZpK7FonDSVVGqdCSBUIsSH0AG5s4ijx2Irt JHB63BVdjv7T/2/K46IHMsnRdQYZpJsEiMTGiA5bBuev03oPxHmOgg8GJYMf6eBY3d+VvBBmxk85 1b4lsQRdwRko721BqWuU1NxtjJUYs28zau7jObZUjHyO5Xqg2yR5opp3GBcUt/JFyaavg2ZwCq9v evqlwb7XzYzK9uH80TP2sFqeD0C8XPw/DFf9qA5VdLqYgMKRgcE6zbYRZZDt8xTIldjlOZALg8dd kgGtSnr7Q/UHAAD//wMAUEsBAi0AFAAGAAgAAAAhALaDOJL+AAAA4QEAABMAAAAAAAAAAAAAAAAA AAAAAFtDb250ZW50X1R5cGVzXS54bWxQSwECLQAUAAYACAAAACEAOP0h/9YAAACUAQAACwAAAAAA AAAAAAAAAAAvAQAAX3JlbHMvLnJlbHNQSwECLQAUAAYACAAAACEArN0SwAACAADkAwAADgAAAAAA AAAAAAAAAAAuAgAAZHJzL2Uyb0RvYy54bWxQSwECLQAUAAYACAAAACEA86LEr+AAAAALAQAADwAA AAAAAAAAAAAAAABaBAAAZHJzL2Rvd25yZXYueG1sUEsFBgAAAAAEAAQA8wAAAGcFAAAAAA== " stroked="f" style="position:absolute; left:0; text-align:left; margin-left:-5px; margin-top:231px; width:85.45pt; height:31.6pt; z-index:251660288" type="#_x0000_t202"> <v:path arrowok="t"> <v:textbox> </v:textbox> <w:wrap anchorx="margin"> </w:wrap></v:path></v:shape><span style="line-height:2;"><span lang="AR-SA">پزشکی در دورۀ ایران اسلامی، دو مسیر مهم را برای آموزش و انتقال دانش طی کرد؛ یکی در قالب متون نثر و دیگری در قالب نظم که هر دو به‌عنوان مرجعی برای نوآموزان و طبیبان به‌شمار می‌آمدند. به‌دلیل اهمیت <i>دانشنامۀ</i> حکیم میسری و <i>طب ‌منظوم</i> عبدالکریم اعرج، بررسی تطبیقی این دو اثر، امکان بررسی سیر تحول نگارش متون منظوم پزشکی را به فاصلۀ چهار قرن در پزشکی منظوم فارسی فراهم می‌کند. این مقاله در تلاش است با مقایسۀ ساختار، زبان، کارکرد و نوآوری‌های دو اثر، جایگاه هر کدام را در سنت پزشکی منظوم روشن سازد. این پژوهش با رویکردی مقایسه‌ای‌ـ‌تحلیلی، به‌صورت کتابخانه‌ای و براساس مطالعۀ متن اصلی آثار، یعنی نسخه‌های خطی و تصحیح‌های علمی آن، انجام شده است. در ادامه، کلیدواژه‌هایی چون <i>طب ‌منظوم</i>، <i>دانشنامۀ</i> میسری و عبدالکریم اعرج در پایگاه‌های </span><span dir="LTR">Magiran, Google Scholar, </span><span dir="LTR">SID</span><span lang="AR-SA"> و </span><span dir="LTR">Noor Magz</span><span lang="AR-SA"> جست‌‌وجو شد تا پژوهش‌های مشابه شناسایی شوند.</span> <span lang="AR-SA">یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که دو اثر از نظر ساختار، شیوۀ ساماندهی مباحث، نوع موضوعات و زبان آموزشی دارای تفاوت‌هایی هستند. <i>دانشنامۀ</i> میسری فاقد فصل‌بندی آشکار بوده و مباحث پزشکی را به شکل پیوسته ارائه می‌کند. این در حالی است که <i>طب ‌منظوم</i> اعرج ساختاری منظم شامل مقالات، گفتارها و فصل‌ها دارد و به شکل سازمان‌یافته‌‌تر و آموزشی‌تر، مباحث پزشکی را ارائه می‌دهد.</span> <span lang="AR-SA">بررسی حاضر نشان می‌دهد که اگرچه دو اثر در یک هدف کلی، یعنی انتقال دانش پزشکی به شکل منظوم مشترک‌اند، اما نمایندگان دو مرحلۀ متفاوت از سیر تحول آموزش پزشکی هستند.</span></span></span></span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;">Medical texts in the Islamic period of Iran followed two main paths for educating and transmitting medical knowledge: prose and poetry, both serving as references for students and physicians. Given the significance of Hakim Maysari&rsquo;s <i>Dānishnāma</i> and Abdulkarim Aʿraj (Ajzī) <i>Tibb-i Manzūm</i>, a comparative study of these works allows for an examination of the evolution of Persian medical poetry over four centuries. This article aims to clarify the status of each work within the poetic medical tradition by comparing their structure, language, function, and innovations<span dir="RTL" lang="AR-SA">.</span> This library-based research is a comparative-analytical approach, examining the original manuscripts and scientific correction editions of the texts. Keywords such as <i>Tibb-i Manzūm</i>, Maysari&rsquo;s <i>Dānishnāma</i> and Abdulkarim Aʿraj were also searched in SID, Google Scholar, Magiran and Noor Magz to identify related studies<span dir="RTL" lang="AR-SA">.</span> The findings Indicate differences between the two works in terms of structure, organization of topics, subject matter, and instructional language. Hakim Maysari&rsquo;s <i>Dānishnāma</i> lacks a clear chapter division and presents medical topics in a continuous form, whereas <i>Tibb-i Manzūm</i> features a structured composition with articles, sections, and chapters, presenting medical content in a more organized and educational manner<span dir="RTL" lang="AR-SA">.</span> Although both works share the overarching goal of transmitting medical knowledge in poetic form, they represent two distinct stages in the evolution of medical education</span></div> تاریخ پزشکی؛ طب ایرانی؛ نسخه خطی پزشکی History of Medicine, Persian Medicine, Medical manuscript 31 46 http://jiitm.ir/browse.php?a_code=A-10-1-735&slc_lang=other&sid=1 Zahra Talebnezhad زهرا طالب‌‌نژاد 100319475328460025239 100319475328460025239 No Department of Traditional Medicine, School of Persian Medicine, Shahed University, Tehran, Iran گروه طب سنتی، دانشکده طب ایرانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران Maryam Yakhchali مریم یخچالی m.yakhchali@shahed.ac.ir 100319475328460025240 100319475328460025240 Yes Department of Traditional Medicine, School of Persian Medicine, Shahed University, Tehran, Iran گروه طب سنتی، دانشکده طب ایرانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران Amir Hossein Hatami امیرحسین حاتمی 100319475328460025241 100319475328460025241 No Department of History, Faculty of Literature and Humanity, Imam Khomeini International University, Ghazvin, Iran گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی، قزوین، ایران