other بازشناسی تأثیر کتاب «السمائم» ابن‌جزّار بر مباحث سم‌شناسی در کتاب «التصریف لمن عجز عن التألیف» اثر زهراوی تخصصي Special اصيل پژوهشي(تاريخ پزشكي) Original R.(History of medicine) <div style="text-align: justify;"></div> <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><v:shape filled="f" id="Text_x0020_Box_x0020_2" o:gfxdata="UEsDBBQABgAIAAAAIQC2gziS/gAAAOEBAAATAAAAW0NvbnRlbnRfVHlwZXNdLnhtbJSRQU7DMBBF 90jcwfIWJU67QAgl6YK0S0CoHGBkTxKLZGx5TGhvj5O2G0SRWNoz/78nu9wcxkFMGNg6quQqL6RA 0s5Y6ir5vt9lD1JwBDIwOMJKHpHlpr69KfdHjyxSmriSfYz+USnWPY7AufNIadK6MEJMx9ApD/oD OlTrorhX2lFEilmcO2RdNtjC5xDF9pCuTyYBB5bi6bQ4syoJ3g9WQ0ymaiLzg5KdCXlKLjvcW893 SUOqXwnz5DrgnHtJTxOsQfEKIT7DmDSUCaxw7Rqn8787ZsmRM9e2VmPeBN4uqYvTtW7jvijg9N/y JsXecLq0q+WD6m8AAAD//wMAUEsDBBQABgAIAAAAIQA4/SH/1gAAAJQBAAALAAAAX3JlbHMvLnJl bHOkkMFqwzAMhu+DvYPRfXGawxijTi+j0GvpHsDYimMaW0Yy2fr2M4PBMnrbUb/Q94l/f/hMi1qR JVI2sOt6UJgd+ZiDgffL8ekFlFSbvV0oo4EbChzGx4f9GRdb25HMsYhqlCwG5lrLq9biZkxWOiqY 22YiTra2kYMu1l1tQD30/bPm3wwYN0x18gb45AdQl1tp5j/sFB2T0FQ7R0nTNEV3j6o9feQzro1i OWA14Fm+Q8a1a8+Bvu/d/dMb2JY5uiPbhG/ktn4cqGU/er3pcvwCAAD//wMAUEsDBBQABgAIAAAA IQCs3RLAAAIAAOQDAAAOAAAAZHJzL2Uyb0RvYy54bWysU9tuGyEQfa/Uf0C813uJ3Tgr46htmqpS epGSfgBmWS8qMBSwd92v78DarpW8Vd0HBDszhzlnDqvb0Wiylz4osIxWs5ISaQW0ym4Z/fF0/2ZJ SYjctlyDlYweZKC369evVoNrZA096FZ6giA2NINjtI/RNUURRC8NDzNw0mKwA294xKPfFq3nA6Ib XdRl+bYYwLfOg5Ah4N+7KUjXGb/rpIjfui7ISDSj2FvMq8/rJq3FesWbreeuV+LYBv+HLgxXFi89 Q93xyMnOqxdQRgkPAbo4E2AK6DolZOaAbKryGZvHnjuZuaA4wZ1lCv8PVnzdf/dEtYxeldeUWG5w SE9yjOQ9jKRO+gwuNJj26DAxjvgb55y5BvcA4mfAlOIiZyoIKXszfIEW8fguQq4YO2+SSsibIAwO 5HAeQrpTJOxyuairBSUCY/OyuqrzlArenKqdD/GTBEPShlGPQ87ofP8QYuqGN6eUdJmFe6V1HrS2 ZGD0ZlEvcsFFxKiIPtTKMLos0zc5o5e8/WjbXBy50tMeL9D2yDoRnSjHcTNmJauTahtoDyiDh8l2 +Exw04P/TcmAlmM0/NpxLynRny3O9Kaaz5NH82G+uEbixF9GNpcRbgVCMRopmbYfYvb1RPkdSt6p rEaazdTJsWW0UhbpaPvk1ctzzvr7ONd/AAAA//8DAFBLAwQUAAYACAAAACEA86LEr+AAAAALAQAA DwAAAGRycy9kb3ducmV2LnhtbEyPQU7DMBBF90jcwZpK7FonDSVVGqdCSBUIsSH0AG5s4ijx2Irt JHB63BVdjv7T/2/K46IHMsnRdQYZpJsEiMTGiA5bBuev03oPxHmOgg8GJYMf6eBY3d+VvBBmxk85 1b4lsQRdwRko721BqWuU1NxtjJUYs28zau7jObZUjHyO5Xqg2yR5opp3GBcUt/JFyaavg2ZwCq9v evqlwb7XzYzK9uH80TP2sFqeD0C8XPw/DFf9qA5VdLqYgMKRgcE6zbYRZZDt8xTIldjlOZALg8dd kgGtSnr7Q/UHAAD//wMAUEsBAi0AFAAGAAgAAAAhALaDOJL+AAAA4QEAABMAAAAAAAAAAAAAAAAA AAAAAFtDb250ZW50X1R5cGVzXS54bWxQSwECLQAUAAYACAAAACEAOP0h/9YAAACUAQAACwAAAAAA AAAAAAAAAAAvAQAAX3JlbHMvLnJlbHNQSwECLQAUAAYACAAAACEArN0SwAACAADkAwAADgAAAAAA AAAAAAAAAAAuAgAAZHJzL2Uyb0RvYy54bWxQSwECLQAUAAYACAAAACEA86LEr+AAAAALAQAADwAA AAAAAAAAAAAAAABaBAAAZHJzL2Rvd25yZXYueG1sUEsFBgAAAAAEAAQA8wAAAGcFAAAAAA== " stroked="f" style="position:absolute; left:0; text-align:left; margin-left:-8px; margin-top:191px; width:74.95pt; height:31.6pt; z-index:251658240" type="#_x0000_t202"> <v:path arrowok="t"> <v:textbox> </v:textbox> <w:wrap anchorx="margin"> </w:wrap></v:path></v:shape></span></span><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="FA">سم‌شناسی در پزشکی دورۀ اسلامی جایگاهی ویژه داشته و به‌صورت مستقل یا در ضمن مباحث پزشکی و داروشناسی در آثار گوناگون بررسی شده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین میزان تأثیر کتاب <i>السمائم </i>ابن‌جزّار (متوفّی ۳۶۹ ه&zwj;.ق) بر فصل &laquo;الدواء السمومی&raquo; از <i>التصریف لمن عجز عن التألیف</i> اثر ابوالقاسم زهراوی انجام شده است. کتاب <i>السمائم</i> تا امروز در زمرۀ آثار مفقود به شمار می‌رفت و تنها نقل‌های پراکندۀ</span> <span lang="FA">ابن‌سمجون (قرن چهارم ه&zwj;.ق)، مروان‌بن‌جناح (متوفّی ۵۱۵ ه&zwj;.ق) و ابن‌بیطار (متوفّی ۶۴۶ ه&zwj;.ق) از آن شناخته</span> <span lang="FA">شده بود. بررسی دقیق منابع نشان داد که نسخۀ خطی اثر موسوم به <i>مکنون السر</i>، نگهداری‌شده در کتابخانۀ دانشگاه ملک سعود (شمارۀ ۷۳۴۸، خط مغربی)، درواقع همان کتاب <i>السمائم</i> ابن&rlm;‌جزّار است</span><span dir="LTR">.</span><span lang="FA"> این متن، همانند بسیاری از آثار سم‌شناسی در پزشکی اسلامی، به شرح روش‌های ساخت سموم یا شیوه‌های خوراندن آنها نمی‌پردازد، بلکه با هدف آگاهی‌رسانی عمومی، به معرفی انواع سموم، علائم مسمومیت و راهکارهای درمانی آن اختصاص یافته است. مقایسۀ واژه‌به‌واژۀ نسخۀ موجود کتاب <i>السمائم </i>با فصل &laquo;الدواء السمومی&raquo; در مقالۀ دوم <i>التصریف</i> نشان‌دهندۀ مشابهت‌های گستردۀ متنی و محتوایی میان آنها است؛ به‌ گونه‌ای که می‌توان نتیجه گرفت زهراوی در تدوین این بخش بدون ذکر نام ابن&rlm;‌جزّار و کتاب او در موضوع سم به‌طور مستقیم و اساسی از اثر ابن‌&rlm;جزّار بهره گرفته است.</span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span lang="EN">Toxicology held a distinguished position in Islamic medicine and was examined both independently and within broader medical and pharmacological discussions across various works. The present study aims to clarify the extent of the influence of <em>Al-Samāʾim</em> by Ibn al-Jazzar (d. 369 AH) on the chapter entitled &ldquo;<em>Al-Dawāʾ al-Summūmī&rdquo;</em> in </span><i>Al-Tasrīf li-man &#39;Ajiza &#39;an al-Ta&#39;līf</i><span lang="EN"> by Abu al-Q</span>ā<span lang="EN">sim al-</span>Zahrāwī<span lang="EN">. Until recently, <em>Al-Samāʾim</em> had been considered among the lost works, and it was known only through scattered quotations found in the writings of Ibn </span>Samajūn <span lang="EN">(4th century AH), Marwan ibn Jan</span>ā<span lang="EN">h (d. 515 AH), and Ibn al-</span>Baytār<span lang="EN"> (d. 646 AH). A careful examination of the sources revealed that the manuscript known as <em>Maknūn al-Sirr</em>, preserved in the King Saud University Library (No. 7348, Maghrebi script), is in fact the same work as <em>Al-Samāʾim</em> by Ibn al-Jazzar. Like many toxicological works in Islamic medicine, this text does not focus on instructions for preparing poisons or methods of administering them; rather, with the aim of general public awareness, it is devoted to introducing various types of poisons, the symptoms of poisoning, and therapeutic approaches. A word-for-word comparison of the extant manuscript of <em>Al-Samāʾim</em> with the chapter &ldquo;<em>Al-Dawāʾ al-Summūmī&rdquo;</em> in the second article of <em>Al-Tasrif</em> demonstrates extensive textual and thematic similarities between the two. This strong resemblance indicates that Al-Zahr</span>ā<span lang="EN">wi, in compiling this section, made direct and substantial use of Ibn al-Jazzar&rsquo;s work on poisons without explicitly citing either the author or his book.</span></span><br> &nbsp;</div> تاریخ پزشکی؛ سم‌‌ها؛ سم‌‌شناسی History of Medicine, Poisons, Toxicology 237 248 http://jiitm.ir/browse.php?a_code=A-10-1-722&slc_lang=other&sid=1 Leila Yarmohammadi لیلا یارمحمدی 100319475328460024463 100319475328460024463 No Department of History of Medicine, School of Persian Medicine, Iran University of Medical Sciences, Tehran, Iran گروه تاریخ پزشکی، دانشکده طب ایرانی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران Bahareh Sadat Yousefsani بهاره‌‌سادات یوسف‌ثانی 100319475328460024464 100319475328460024464 No Department of Traditional Pharmacy, School of Persian Medicine, Iran University of Medical Sciences, Tehran, Iran گروه داروسازی سنتی، دانشکده طب ایرانی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران Mohammad Sadr محمد صدر sadr.m@iums.ac.ir 100319475328460024465 100319475328460024465 Yes Institute for Studies in Medical History, Persian and Complementary Medicine, Iran University of Medical Sciences, Tehran, Iran مؤسسۀ مطالعات تاریخ پزشکی، طب ایرانی و مکمل، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران