fa سرگیجه از دیدگاه حکیم عقیلی خراسانی شیرازی در کتاب معالجات تخصصي Special مروري Review Article <p style="text-align: justify;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="font-size:14px;">محمد عقیلی خراسانی پزشک و حکیم نامدار ایرانی است در اواخر قرن ۱۲ و اوایل قرن ۱۳ می‌زیسته است. ذخائر التراکیب یا قرابادین کبیر، مخزن الأدویه و تذکره اولی النهی، خلاصه الحکمه و معالجات کتاب‌هایی هستند که از عقیلی به جا مانده است. کتاب معالجات عقیلی مجموعه‌ای است که در آن طبقه بندی جامع بیماری‌ها از دیدگاه طب سنتی ایران به همراه روش‌های درمانی مجرب بیان گردیده است. بر این اساس هدف از این مطالعه بررسی بیماری دوار یا سرگیجه از دیدگاه عقیلی در کتاب معالجات می‌باشد. سرگیجه توصیفی است که بیماران در بیان حالات مختلفی که در سر احساس و یا اختلالاتی را که در تعادل و راه رفتن تجربه می‌کنند ذکر می‌نمایند. شیوع سرگیجه ی حقیقی در جامعه حدود ۵ % و میزان بروز سالیانه آن ۱% می‌باشد.<br> در طب سنتی ایران به سرگیجه حقیقی دوار می‌گویند. دوار بیماری است که فرد تصور می‌کند که اشیا به دور سر و بدن او می‌چرخند و در این حالت، نشستن و ایستادن برای او دشوار است و ترجیح می‌دهد خود را در وضعیت درازکشیده و خوابیده قرار دهد. علت کلی دوار حرکت موجی روح در فضاها و رگ‌های دماغ است. گاهی حرکت ارواح به علت عوامل خارجی مثل ضربه و یا سقوط می‌باشد و در این حالت مثل آن است که در آب چیزی سنگین اندازند و امواج دایره شکلی در آب بوجود آید. گاهی علت دوار، اسباب داخلی در بدن است که در جوهر دماغ حاصل شده است، به صورتی که انسان در این حال تصور می کند که اشیای دور او در حال چرخش هستند، در حالی که اشیا ثابت هستند ولی ارواح در دماغ در حال گردش می‌باشند. در دوار ناشی از اسباب داخلی ممکن است ماده دوار در خود دماغ باشد و یا دوار شرکی باشد و ماده دوار در دماغ نباشد.<br> درمان دوار در طب سنتی بر اساس تشخیص اسباب بیماری صورت می‌گیرد. اگر علت خارجی باشد، ابتدا بیمار را از معرض این علل منع و بعد از آن در صورت ایجاد سوءمزاج به تبدیل مزاج و اصلاح آن اقدام می‌نمایند. اگر علت دوار اسباب داخلی باشد، بر اساس اینکه علت در جوهر دماغ باشد و یا مشارکت اعضا مطرح گردد، در سوءمزاج ساده ، تبدیل مزاج در سوءمزاج مادی، نضج و اسهال ماده را انجام باید داد.</span></span></p> <p>Mohammad HosseinAghiliKhorasani,the famous Iranian physician, lived in the late 12 and early 13 Hijri. Gharabadin-e-Kabir, Makhzan-ol-Advieh, Kholasat-ol-Hekmah and Moalejat are the books left from Aghili. Moalejat is an invaluable book including a complete classification of diseases according to Iranian traditional medicine together with experienced prescriptions. This study deals with vertigo from Aghili&#39;s points of view in Moalejat. Patients describe the experience of different feelings in their head and the disturbance in their gait as dizziness. Worldwide the prevalence and annual incidence of vertigo are 5 and 1 percent, respectively. Vertigo is known as dovar in Iranian traditional medicine. Dovar is a state in which the patient feels that things rotate around him or her. The general cause of dovar is the waving motion of rooh in the brain&#39;s vessels and spaces. The motion of rooh might be due to external causes like trauma and falling down. This state seems like throwing a heavy object in water and the formation of circular waves. Sometimes dovar is due to internal causes created in the brain. In this case, the patient feels that the objects are spinning, but the objects are, in fact, still and it is the corporeal spirit which is moving. Dovar owing to internal causes is divided into two categories. In the first category, the substance causing dovar is in the brain and in the second one, the other organs are involved. In traditional medicine, treatment of the patients with dovar is based on the diagnosis of the causes. If the causes are considered to be external, then the conversion of temperament to its natural state is the first step. Of course, as in all cases prevention is the best solution. If dovar is due to internal causes, we should identify whether the brain or the other organs are involved, and then the conversion of temperament or the emission of the causing substances should be considered.</p> عقیلی شیرازی, سرگیجه, دوار, معالجات Aghili, Vertigo, Dovar, Moalejat 443 449 http://jiitm.ir/browse.php?a_code=A-10-1-116&slc_lang=fa&sid=1 M. Nimruzi مجید نیمروزی 100319475328460018567 100319475328460018567 No A.R. Salehi علیرضا صالحی salehialireza45@yahoo.com 100319475328460018568 100319475328460018568 Yes M.H. Imanieh محمد هادی ایمانیه 100319475328460018569 100319475328460018569 No