fa آشنایی با حیات‌الحیوان دمیری، به‌مثابه منبعی کمکی در شناخت داروهای حیوانی تخصصي Special مروري Review Article <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="font-size:14px;"><strong>سابقه و هدف:</strong> علم الحیوان (دانش جانورشناسی) در طبقه&rlm;‌بندی علوم، از بخش&rlm;‌های فرعی حکمت طبیعی به&rlm;‌شمار رفته است. مسلمانان در این حوزه آثاری از جنبه&rlm;‌های مختلف فقهی، تفسیری، لغوی، ادبی و عرفانی به&rlm;‌رشتۀ تحریر درآورده‌&rlm;اند. در متون جانورشناسی، انواع موضوعات علمی بررسی و مطالعه شده است. یکی از محورهای علمی که نویسندگان دانش جانورشناسی به آن پرداخته‌&rlm;اند، مبحث فواید و خواص درمانی اعضای بدن جانداران است. در پیشینۀ تاریخی دانش داروسازی و داروشناسی، داروهای کاربردی با پایۀ گیاهی، حیوانی و معدنی بوده‌&rlm;اند. بر اساس گزارش‌&rlm;های تاریخی همواره بخش قابل توجهی از داروهای مورد استفاده، از اجزاء بدن حیوانات تهیه می&rlm;‌شد. از این&rlm;‌رو، بخشی از متون جانورشناسی به کارکرد و ویژگی&rlm;‌های درمانی داروهای حیوانی اختصاص دارد. کتاب &laquo;<em>حیات الحیوان</em>&raquo; نوشتۀ کمال&rlm;‌الدین دمیری (م :۸۰۸ق) در زمرۀ آثار ادبی است که از مفصل&rlm;‌ترین و مهم&rlm;‌ترین متون تولیدی در حوزۀ جانورشناسی به&rlm;‌شمار می&rlm;رود.<strong><span style="font-size:12.0pt;"></span></strong><br> <strong>مواد و روش‌&rlm;ها:</strong> مسئلۀ اصلی پژوهش حاضر که با رویکرد توصیفی نوشته شده، ضمن معرفی و بازخوانی کتاب &laquo;<em>حیات</em> <em>الحیوان</em>&raquo; دمیری، به جایگاه داروهای حیوانی در این دست&rlm;‌نوشته پرداخته است. <strong><span style="font-size:12.0pt;"></span></strong><br> <strong>یافته‌&rlm;ها:</strong> یافته‌&rlm;های نوشتار پیش‌&rlm;رو نشان می&rlm;‌دهد محورهای اصلی این اثر بیان کارکرد و ویژگی&rlm;‌های درمانی جانوران گوناگون اعم از حیوانات اهلی و وحشی، پرندگان، آبزیان و حشرات و اثربخشی بافت و اعضای بیرونی و درونی آنها در معالجۀ انواع بیماری&rlm;‌هاست. استعمال دارو به شیوه&rlm;‌های مختلف (خوردنی، استنشاقی و ...) توصیه شده است. <strong><span style="font-size:12.0pt;"></span></strong><br> <strong>نتیجه&rlm;‌گیری: </strong>در سنّت داروسازی مسلمانان، ادویۀ حیوانی یکی از انواع پایۀ دارویی بوده که در معالجات بیماری&rlm;‌ها تجویز می‌&rlm;شده&rlm; است. شناخت و خواص جانوران در آثار متعدد علمی آمده است؛ چنانکه &laquo;<em>حیات الحیوان</em>&raquo; دمیری که در حوزۀ جانورشناسی نوشته شده، حاوی نکاتی ارزنده در زمینۀ دانش داروسازی و داروشناسی است. </span></span></div> <strong>Background and Purpose:</strong> Zoology is categorized as one of the sub-branches of natural sciences in the classification of sciences. Muslim scholars have written some works on this subject, based on different Islamic Jurisprudence (Fiqh), interpretive, lexical and literary perspectives. In zoology texts, various kinds of scientific issues have been investigated. In fact, one of the scientific issues addressed by writers on zoology is the study of benefits and medical features of animal body parts. According to the historical background of pharmacology and medication, medicinal substances were derived from animals, plants and minerals. According to historical reports, a considerable bulk of efficient drugs was prepared from animal parts. Thus, a group of zoology texts are allocated to the actions and medicinal uses of animal-derived drugs. The book titled &ldquo;<em>Hayāt al-Hayawan</em>&rdquo; written by Kamal al-Din Damiri (808A.H) is one of the literary books is considered as one of the most detailed and important works in zoology.<br> &nbsp;<br> <strong>Materials and Methods:</strong> The central focus of the present study, which is based on a descriptive approach, is the discovery of the status of animal-derived drugs through introducing and reviewing Damiri&rsquo;s book &ldquo;<em>Hayāt al-Hayawan</em>&rdquo;.<br> &nbsp;<br> <strong>Results</strong><strong>:</strong> The present study revealed that the central focus of the above-mentioned book, has been the presentation of actions and medical features of different kinds of animals both domestic and wild, and including birds, aquatic animals, and insects. Effectiveness of their inner tissues and organs as well as their outer parts has been discussed in the treatment of various diseases. The application of these drugs has been recommended through different methods (per oral, inhalation, etc.).<br> &nbsp;<br> <strong>Conclusion:</strong> In traditional pharmacology of the Muslim world, animal-derived drugs have been one of the bases of medications prescribed in the treatment of diseases. Various scientific texts have described animal-based medicinal substances; &ldquo;<a name="_Hlk65932708"><em>Hayāt al-Hayawan</em></a>&rdquo; written by Damiri in the field of zoology contains some valuable information regarding pharmacology and medications. علم‌الحیوان, داروهای حیوانی, طب سنتی Zoology, Animal drugs, Traditional Medicine 207 220 http://jiitm.ir/browse.php?a_code=A-10-1-531&slc_lang=fa&sid=1 Ali Ghofrani علی غفرانی 100319475328460018859 100319475328460018859 Yes Narges Tanhaaee نرگس تنهایی 100319475328460018860 100319475328460018860 No Mahboobeh Farkhondehzadeh محبوبه فرخنده‌زاده 100319475328460018861 100319475328460018861 No